Ligji i luftës me Greqinë, formalisht në fuqi, realisht i shfuqizuar

Post on: 3 November, 2013 Comments Off

Sot fillon vizitën zyrtare në Shqipëri, presidenti grek Karolos Papulias, vizitë e cila pritet me interes të madh nga diplomacia, media dhe opinioni në Shqipëri , po aq sa edhe në vendin fqinjë. Ajo vjen menjëherë pas vizitës së ministrit të Jashtëm grek Evangelos Venizelos dhe deklaratave të tij lidhur me ligjin e luftës, çështjen çame apo Marrëveshjen e delimitimit të zonave detare.
A do t’i “ngrohë” sado pak marrëdhëniet Karolos Papulias, kjo figurë e njohur nga shqiptarët si promotor i afrimit mes dy vendeve, apo edhe kjo vizitë s’do të ndryshojë asgjë?
Doktori i Shkencave Stavri Dajo vlerëson se nga vizita e Venizelos në Tiranë, asnjë nga palët nuk arriti absolutisht asgjë dhe tërheq vëmendjen për çështjet e tjera që duhet të kishte ngritur me ngulm diplomacia shqiptare.
Në këtë intervistë dr. Stavri Dajo hedh dritë mbi fakte tepër interesante që shpjegojnë marrëdhëniet historikisht jo të “ngrohta” mes dy vendeve. Bazuar në dokumentet e arkivave, tregon si ka ecur kjo marrëdhënie që nga lufta, nën regjimin e Enver Hoxhës, pas viteve ’91 e deri më sot.
Doktori i Shkencave shpjegon të vërtetën pak të njohur mbi “Ligjin e luftës me Greqinë” që edhe vetë Shqipëria ka miratuar. Kur u miratua ai dhe a është ende në fuqi, siç u publikua para disa kohësh në median greke? Përse Athina nuk e ka shfuqizuar gjithë këto vite ligjin e saj të luftës dhe pse nuk ndërmerret asnjë iniciativë për shfuqizmin e tij, teksa flitet për marrëdhënie fqinjësore dhe për ndihmë në rrugën e integrimit?
“Ka arsye madhore që palët të lënë në hije çdo trashëgimi historike negative dhe të shtyjnë përpara të dy vendet në rrugën e mbrothësisë”, shkruan historiani i njohur.

Bisedoi Anila Jole

Kohët e fundit, marrë shkas nga vizita e Ministrit të Punëve të Jashtme të Greqisë në Tiranë, u fol shumë edhe për kontekstin historik në marrëdhëniet shqiptaro-greke. Ju si mendoni?

Çështja e marrëdhënieve shqiptaro-greke është e ndërlikuar dhe nuk pranon trajtime sempliste, sidomos në kontekstin e tyre historik, siç e kërkoni ju. Ne popujt e Ballkanit (karakterizuar si fole grerëzash) jemi të prirur kah historisë, letërsisë popullore d.m.th. folklorit dhe gojëdhënave dhe kjo nuk është e keqe. Por në rastin e pranishëm, historia, mitologjia, folklori e gojëdhënat nuk ndihmojnë, sepse zgjojnë psikoza dhe komplekse, mëri të vjetra, konflikte, madje dhe keqkuptime, për shkak të historive tona etnocentrike. Për pasojë, historia le të mbetet objekt studimi i ekspertëve të saj, ndërsa politika t’iu besohet politikanëve. Historiani koleksionon memorien kolektive në bazë të dokumentit arkivor dhe “ndërton” të kaluarën historike, ndërsa politikani fantazon dhe “ndërton” të ardhmen. Në qoftë se do të arrihet ndonjëherë të gjendet kjo vijë ndarëse, rajoni ynë mbarëgadishullor do të jetë më i qetë, dhe më pak i trazuar.

Si njohës shumë i mirë i marrëdhënieve mes Shqipërisë dhe Greqisë, si mund t’i përshkruani apo vlerësoni marrëdhëniet aktuale mes dy vendeve, në kontekstin e historikut të tyre, që pas luftës?

Marrëdhëniet shqiptaro-greke janë një çështje shumëtrajtëshe. Pas mbarimit të luftës, Shqipëria dhe Greqia nuk kishin marrëdhënie, madje i kishin armiqësore (u gjendën në gjendje lufte, siç thuhet rëndom). Pra, predispozicioni fillestar ishte negativ. Ndërtimi i marrëdhënieve dypalëshe determinohej nga një varg faktorësh.

Së pari, ligji i gjendjes së luftës mes dy shteteve, së dyti, mëtimet ngulmuese greke për rajonin verior të Epirit (Epirin e Veriut ose Vorio Epirin, siç cilësohet nga bibliografia e ngulitur greke ose për rajonin e Shqipërisë së Jugut, sipas bibliografisë shqiptare), së treti, akuzat greke për trajtimin çkombëtarizues të komunitetit kompakt grek që jetonte në Shqipëri nga regjimi komunist, së katërti, problemi çam, i përdorur nga propaganda dhe politika e regjimit komunist si kundërpeshë e propagandës dhe e politikës greke për minoritetin grek në Shqipëri, së gjashti, përkatësia e përkundërt e dy vendeve në kampet armiqësore pas shpalljes së luftës së ftohtë, Shqipëria në kampin lindor, Greqia në atë perëndimor, së shtati, retorika verbale e diplomacisë agresive shqiptare dhe politikës vetizoluese komuniste kundër vendeve imperialiste dhe Greqisë, shpallur armiq të përjetshëm të shtetit shqiptar, së teti konjunkturat ndërkombëtare (kryesisht faktori pengues, për të mos thënë minues, jugosllav, por edhe ai turk, deri në një farë mase) si dhe faktorë të tjerë.

Pra, siç e shihni, faktorët frenues ishin mbizotërues dhe për t’i tejkaluar lypsej vullnet i mirë, por ky vullnet mungonte nga të dy palët.
Në qoftë se do të përpiqeshim të ravijëzonim shkurtimisht ecurinë e marrëdhënieve shqiptaro-greke nga 1945 deri në rënien e sistemit komunist në Shqipëri, do të thoshim: Për Greqinë, marrëdhëniet e saj me Shqipërinë tradicionalisht nuk përbënin prioritet diplomatik. Madje dhe në nivel rajonal (ndërballkanik) Athina shpesh i ka trajtuar si çështje të dorës së dytë ose të tretë.

Menjëherë pas mbarimit të luftës, pala greke ngriti dy probleme bazë: pretendimet tokësore ndaj Shqipërisë dhe ligjin e luftës, duke kërkuar nga forcat aleate që Shqipëria të mos trajtohej si shtet i koalicionit aleat, por si bashkëpunëtore e forcave pushtuese të boshtit. Në këtë kontekst, Athina denonconte regjimin komunist të Tiranës dhe për politikën çkombëtarizuese ndaj minoritetit grek, e cila demonstrohej me burgosje masive, internime dhe vrasje pa gjyq të elementit grek si dhe artikulonte një varg akuzash të tjera. Akuzat u përshkallëzuan në kohën e luftës civile greke (1946-1949) ku qeveria komuniste e Tiranës u angazhua dhe implikua në ndihmën që iu jepte forcave destruktive të majta greke, në rebelimin e tyre të armatosur për të përmbysur me forcën e armëve qeverinë legjitime greke dhe rendin kushtetues me qëllim instalimin e diktuarës së proletariatit (sipas dogmës leniniste të marrjes së pushtetit me dhunë). Kjo ndihmë nuk u mbajt dot e fshehtë, u dekonspirua dhe krijoi telashe në zhvillimet e brendshme dhe të jashtme të Shqipërisë.

Si rezultat i këtyre akuzave dhe denoncimeve të përsëritura, pati rezoluta dhe deklarata penalizuese në bazë të informacionit të komisioneve hetimore të Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së kundër Shqipërisë. Për më tepër, deri në vitin 1948 Enver Hoxha, i gjunjëzuar dhe vasal përpara Titos, në idenë e bujshme të Konfederatës Ballkanike, ishte shndërruar në tellall të zellshëm të Beogradit për çështjen maqedonase, çka irritonte pa masë Athinën zyrtare. Tirana, nga ana e saj, akuzonte qeveritë e Athinës për pretendime shoviniste në dëm të Shqipërisë së Jugut, për çështjen e dëbimit me dhunë të elementit çam, për azilimin e krimineleve të luftës, të cilët në masën dërmuese ishin kundërshtarë politikë të regjimit dhe për provokacione kufitare (pjesa më e madhe e të cilave, gjithashtu, ishin përleshje mes rebelëve të majtë grekë dhe ushtrisë kombëtare në zonat kufitare që kontrolloheshin tërësisht nga guerriljet grekë të cilët hynin e dilnin pa pengesa në territorin shqiptar deri në gusht të vitit 1949). Në këto kushte, nuk bëhej fjalë për normalizimin marrëdhënieve mes dy vendeve, paçka se, me gjysmë zëri, në vitin 1949 qeveria e Tiranës formuloi një kërkesë të tillë dhe shqiptoi nevojën e restaurimit të marrëdhënieve.

Në vitet ‘50 palët ngritën akuza të reja të ndërsjellta, Greqia pretendimin e riatdhesimit të robërve të luftës, të cilët mbaheshin me dhunë në burgjet shqiptare, strehimin në Shqipëri të elementëve komunistë grekë të cilët përdoreshin kundër sovranitetit të saj kombëtar, etj. Viti 1954 ishte vit kritik në marrëdhëniet shqiptar?-greke: Për Greqinë doli në pah çështja qipriote dhe objektivisht çështja e Epirit të Veriut u skualifikua dhe kaloi në plan dytë (pala greke nuk ngriti më zyrtarisht pretendime tokësore), ndërsa për palën shqiptare në krye të ekzekutivit u vu Mehmet Shehu, një politikan “irritues”, sipas vlerësimeve të Athinës. Në mes të viteve ’50, qeveria shqiptare, në kuadër të destalinizimit të politikës së vendeve lindore dhe doktrinës së bashkekzistencës paqësore, me nxitjen e Moskës, kërkoi zyrtarisht lidhjen e marrëdhënieve me Greqinë, por pala greke refuzoi prerë për arsyet që u përmendën më lart dhe një sërë shkaqesh të tjera. Nënvizoi me emfazë politikën shtypëse të Tiranës ndaj minoritetit të saj në Shqipëri. Përndryshe, Shqipëria akuzonte Greqinë për pretendime shoviniste (nuk fliste më për çështjen çame) dhe incidente kufitare që kishin si qëllim pushtimin e Shqipërisë.

Në vitet ‘60 konflikti i Tiranës me Moskën nxori në pah paditë dhe kundërpaditë e Enver Hoxhës me Sofoklis Venizelos, i cili me cilësinë e kreut të mazhorancës opozitare gjatë një vizite në Moskë (pasi kishte shkëmbyer një sërë letrash ne Hrushovin) kërkoi një formë regjimi autonomie për Epirin e Veriut dhe kjo shkaktoi zemëratën e Hoxhës, i cili u përgjigj me tone të ashpra. Vetëm në mesin e viteve ‘60 pati disa nisma për marrëdhënie tregtare, por që nuk iu hapën rrugë marrëdhënieve diplomatike.

Lidhja e marrëdhënieve diplomatike (maj 1971) ishte rrjedhojë i një sërë faktorësh. Faktori parësor ishte regjimi ushtarak i kolonelëve në Greqi, ardhur në fuqi me grusht shteti (1967) i cili, ndodhur në izolim, u mundua të afrohej me vendet fqinjë, dhe në këtë kontekst edhe me Shqipërinë. Lidhja e marrëdhënieve diplomatike u cilësua si fitore e diplomacisë shqiptare. Por marrëdhëniet mbetën në nivel fillestar deri në vitin 1981, kur erdhi në pushtet qeveria socialiste e PASOK-ut me Andrea Papandreun. Papandreu me retorikën e tij majtiste joshte Tiranën. Për më tej, Papandreu për një kohë të gjatë trumbetonte modelin ekonomik shqiptar si model të suksesshëm. Afrimi ishte i dukshëm, me shkëmbime delegacionesh qeveritare të rangut të lartë, çka arriti kulmin me hapjen e pikës doganore të Kakavijës në janar 1985, disa muaj para vdekjes së Enver Hoxhës. Që atëherë zhvillimet patën një vijë drejtvizore deri në vitin 1989, kur erdhi në fuqi qeveria e djathtë e Konstantinos Mitsotakis, që bashkëpërkoi me shembjen e regjimit në Shqipëri dhe nxjerrjen në pah të problemeve të tjera, të cilat deri atëherë regjimi komunist i konsideronte tabu dhe jashtë axhendës diplomatike.

Disa përfundime të evoluimit të marrëdhënieve mes dy vendeve do të ishin: të dy qeveritë, si e Tiranës ashtu dhe e Athinës, për arsye të ndryshme, nuk dëshironin në thelb përmirësimin e marrëdhënieve, madje qeveria komuniste e Tiranës tregonte një fobi ndaj Greqisë më së shumti të pabazë, duke artikuluar një polemikë me tone të ashpra, denoncuese, verbalizëm që pat synim të forconte unitetin e brendshëm dhe të ngjallte urrejtje kundër qeverive “neofashite” (siç e etiketonte deri në vitin 1946 qeverinë greke) dhe monarkofashiste në vijim. Histeria nacionaliste e Enver Hoxhës i cili kaposhëronte vetë me vete, i vetëpërfshirë në një politikë introversive duke sajuar armiq të paqenë dhe një rrethim imperialist-revizionist më shumë virtual se sa real, pjellë e fantazisë së tij, nuk kaloi dhe nuk mund të kalonte pa lënë gjurmë. Më e keqja është se propaganda komuniste konfondonte enkas politikën zyrtare greke me veprimtarinë e klerit apo të shoqatave (ato që tradicionalisht janë cilësuar si silogje voriopeirote). Qeveria e Athinës, nga ana e saj, denonconte Tiranën për politikën shoviniste ndaj minoritetit grek, për cënimin e të drejtave të tyre kombëtare, fetare, arsimore dhe humane. Dhe të tilla ka pasur: politika vetë izoluese e regjimit komunist privoi me cinizëm minoritetin grek në Shqipëri nga trungu amë dhe nuk i lejoi atij të mbante lidhje gjuhësore, kulturore dhe shpirtërore me të në një kohë kur Tirana me Kosovën pas viteve ‘70 kishin lidhur dhjetëra marrëdhënie të tilla të nivelit kulturor. Dhjetëra pedagogë kosovarë vizitonin Universitetin Tiranës (madje ndonjëri ligjëronte edhe për letërsinë antike greke!) në një kohë që Janina ishte vetëm 80 km larg Universitetit të Gjirokastrës dhe një gjë e tillë as që mendohej. Si rezultat e këtyre denoncimeve kundër Shqipërisë pati rezoluta dënuese si nga Kongresi Amerikan ashtu dhe nga organizma të tjera, të cilat nuk kishin në thelb ndonjë efekt të drejtpërdrejtë politik ndaj qeverisë së Tiranës, por ishin, gjithsesi, një tregues jo i papërfillshëm.

Gjatë vizitës së ministrit grek Evangelos Venizelos në Shqipëri, palët ngritën pretendimet e tyre, pa lëvizur nga pozicionet e vjetra. Si do ta vlerësonit këtë vizitë në raport me pritshmëritë e dy vendeve? Cfarë “fitoi” secila nga palët dhe a pati çështje që duheshin ngritur paralelisht me ato që u artikuluan?

Thënë drejtpërdrejt, dinamika politike dhe diplomatike nuk premtonte ndonjë rezultat diplomatik spektakolar. Por, shoqëritë civile, të paktën ajo pjesë e shoqërive civile e prirur pozitivisht, diçka priste. Por u zhgënjye. Kjo vizitë nuk dha absolutisht asgjë. Palët as “fituan” as “humbën”. Unë nuk jam njeriu i përshtatshëm që të jap mend për axhendënn diplomatike, por besoj se çështja e sigurimeve shoqërore duhet të zinte kryet e vendit, si dhe ajo e mësimit të gjuhës shqipe për nxënësit shqiptarë se është një çështje konkrete, e shtruar për trajtim dypalësh, po ashtu dhe ajo e toponimeve dhe e antroponimeve.

Me cilësinë e specialistit të gjuhës, duhet të përmend obligimin e palës shqiptare për të respektuar rregullat ndërkombëtare të transliterimit të toponimeve dhe antroponimeve të huaja. Pala shqiptare ngarkohet me përgjegjësi administrative, sepse transliterimi dhe standardizimi i toponimeve dhe antroponimeve në nivel ndërkombëtar është vendosur nga ekspertë të Organizatës së Kombeve të Bashkuara. Kjo obligon të gjithë anëtarët OKB-së (vlen dhe për vende dhe gjuhë të tjera me alfabet jolatin). P.sh. në vend të transliterimit, për shkak të ngulitjes, Selanik, toponimi grek duhet transliteruar sipas standardit Thessaloniki etj. Po ashtu mbiemri Tsouderos (dhe jo Çudheros ose Cuderos). Po të shtojmë këtu insuficiencën gjuhësorë të shumë punonjësve të administratës publike shqiptare, të cilët arbitrarisht dhe në mënyrë abuzive shënojnë si vendlindje të fëmijëve shqiptarë maternitetin (p.sh. Ipokratjo) ose Trikallaja, Halqidhiqija, Neokor, Podohor etj. e imagjinoni si ç’problem mund të krijohet për një shtetas shqiptar pajisur me një dokument të tillë udhëtimi që ndodhet në Tokio. Për të qenë edhe më objektiv, dua të kujtoj se në dokumentet e udhëtimit të atyre shtetasve shqiptarë të cilët kanë përfituar shtetësinë greke, toponimet shqiptare të vendlindjes së tyre janë shkruar në mënyrë korrekte p.sh. Gjirokastër që përbën emërtimin zyrtar shtetëror dhe jo (Argyrokastro, siç mund të shkruhej për shkak të ngulitjes), Korçë (dhe jo Korytsa etj) çka mund të evokonte përmbajtje historike apo ngarkesa të tjera irredentiste. Çështja e toponimeve, nuk është një çështje e thjeshtë, po mban peng mijëra fëmijë që kanë nevojë të drejtpërdrejtë për shkollë, hospitalizim, vizita të cilët u ndodhën pa dokumente ose me saktë me dokumente të pavlefshme për shtetin grek.

Kjo tregon indiferentizmin e shtetit shqiptar për shtetasit e tij që jetojnë dhe punojnë në Greqi, të cilët janë qytetarët e parë evropianë të Shqipërisë dhe një pasuri e madhe e shoqërisë civile shqiptare, bartës të kulturës dhe dijes perëndimore. Verbalizmi diplomatik me tone diktuese i Ministrit të Punëve të Jashtme të Shqipërisë, disi i huaj për etikën dhe normat protokollare, nuk besoj se ndihmoi përafrimin e vendeve, as zgjidhi ndonjë problem mbetur pezull. Më bëri përshtypje fjala “folklorizëm” artikuluar me tërsëllëmë të dukshme dhe tangërrllëk rishtari prej tij, term i përdorur disa vjet më parë nga kundërshtarët politikë të qeverisë së Sali Berishës me ton qesëndisës për t’i kujtuar atij anakronizmin në diplomaci. Dua të besoj se ishte një lapsus gjatë rrjedhës së fjalës. Përkitazi, ministri grek, me një përvojë të gjatë politike, qëndroi i patundur në argumentet e tij. Pra, asgjë.

Një nga ngërçet që ekziston në marrëdhëniet mes dy vendeve fqinjë, është edhe i ashtuquajturi “ligji i luftës” me Shqipërinë, që Greqia ka në fuqi që nga viti 1940. Cila ishte arsyeja e miratimit të këtij Dekreti Mbretëror? Kohët e fundit nga media greke është folur se ka një ligj të tillë në fuqi edhe nga pala shqiptare… Si është e vërteta?

E vërteta e ligjit të luftës është disi e ndryshme nga ajo që lexojmë përditë në mjetet e propagandës masive të të dy vendeve. Është e vërtetë që shteti shqiptar ishte i pari që shpalli gjendjen e luftës me Greqinë. Konkretisht, dekreti mbretëror 194/9-6-1940, i shpallur nga mbreti Viktor Emanueli i tretë, botuar në Fletoren Zyrtare nr. 93/10-6-1940 dhe firmosur nga kryeministri kuisling Shefqet Verlaci, urdhëronte: “Mbretnija e Shqipnis njihet e hyme në luftë me ato shtete me të cilët Mbrentija e Italisë ka me qenë në luftë”. Në bazë të këtij dekreti “Komandanti i Naltë i Fuqive Armate Italiane ka me ushtrue autoritetin e vet mbi të gjitha Fuqinat e Armatës që eventualisht veprojnë për tokë, ndër ujna e në qiellin e Shqipnisë .., si dhe mbi të gjitha llojet e milicive shqiptare: Milicija Fashiste Shqiptare, Milicija Pyjore Shqiptare, Trupi i Armatosur i Policisë, e çafarëdo tjetër informacioni i armatosur që mund të krijohet në Shqipni..” Dekreti në fjalë u kthye në Ligj 319/4-7-1940, botuar në Fletoren Zyrtare 128/10-8-1940 dhe hyri në fuqi në përputhje me vendimin e Këshillit të Epërm Korporativ Shqiptar 4-8-1940 (Dekreti Mbretëror 194). Por menjëherë pas kapitullimit të Italisë fashiste, në shtator 1943 ky ligj realisht shfuqizohej. Për më tepër, dekreti i Këshillit të Naltë, Neni 5/22-10-1943, anulonte dekret-ligjën 194/9-6-1940. Ndërsa me Ligjin 61/17-5-1945, edhe shteti komunist shqiptar shpalli të paqena (nul) statutet, ligjet, dekret-ligjet, etj, që ishin nxjerrë gjatë pushtimit.

Nga ana e saj qeveria greke e Metaksas-it, në kundërpërgjigje të dekret-ligjeve të sipërpërmendura shqiptare, shpalli Ligjin 2623/10-11-1940 “Mbi veprimet juridike të armiqve dhe sekuestron konservative” dhe po atë ditë u shpall dekreti mbretëror “Mbi cilësimin e Italisë dhe Shqipërisë si shtete armike dhe efektet përmbi to të urdhëresave të Ligjit 2636/1940” me fuqi prapavepruese nga data 28 tetor 1940, ditë që u demonstrua sulmi i Italisë fashiste nga territori shqiptar. Me vendimin 30-4-1941 qeveria kuislingë greke e Tsolakoglou-s e vendosur nga pushtuesit gjermanë e abrogoi këtë ligj, por në vijim ligji u risoll me dekretin 13/1944.

Cilësimi i Shqipërisë si shtet armik dhe mbajtja në fuqi e ligjit të luftës bazohej në dekretet e mësipërme por edhe në fakte reale. P.sh. qeveria greke në përpjekjen e saj për të klasifikuar Shqipërinë në vendet aleate të boshtit i kujtoi qeverisë së Tiranës (në Konferencën e Paqes në Paris, gusht 1949) së Ministri i saj i Jashtëm Omer Nishani shprehej në gazetën “Tomori”, (12 prill 1940), si anëtar i Këshillit te Shtetit, funksion qe do ta mbante disa vjet: “Qysh nga ajo ditë, [9 prill 1939, S.D.] Shqipëria e bashkoi fatin e saj me atë të Italisë Fashiste, dhe shqiptarët vunë mbi krye një sovran te vërtetë…. dhe Shqipërisë i shkon përshtat regjmi fashist”. Ndërsa Spiro Mojsiu, Shef i Shtabit të Përgjithshëm të Ushtrisë atëherë, luftonte me divizionet shqiptare në Greqinë e Veriut në krah të Italisë fashiste. Madje, në seancën e 9 gushtit 1946 kryetari i delegacionit grek Konstantinos Tsaldaris duke tundur gazetën “Tomori” nga podiumi i Konferencës formuloi bazat e kësaj akuze se në zbatim të ligjit të 4 korrikut 1940 Shqipëria kishte dërguar në frontin grek 14 batalione që luftuan si mercenarë bashkë me ushtrinë fashiste italiane kundër Greqisë ndërsa pala shqiptare pretendonte se ishin vetëm 2 batalione me rreth 1000 ushtarë të cilët ishin kryesisht kontingjentë të milicisë shqiptare ose njerëz të rekrutuar dhe të detyruar forcërisht të luftonin në frontin italo-grek. Këto e vunë në pozitë delegacionin shqiptar kryesor nga kryeministri Enver Hoxha. Për pasojë, Greqia kërkonte nga fuqitë aleate që Shqipëria të trajtohej me ketë status, pra si palë e mundur, dhe të përballej me efektet e përgjegjësisë juridike-ndërkombëtare. Në këtë mënyrë, zyrtarizimi i pretendimeve greke për t’i kthyer Greqisë territoret e Epirit të Veriut interpretohej me “sigurimin e mbrojtjes së tërësisë territoriale të saj”. Shkurt, Athina duke iu referuar luftës italo-greke, akuzoi Shqipërinë si shtet agresor që e kishte sulmuar ushtarakisht.

Më vonë, me dekret – ligjin 432/22-10-1947, Greqia ratifikoi Traktatin e Paqes me Italinë dhe, sipas palës shqiptare, kjo mund të përdorej si bazë juridike dhe për heqjen e ligjit të luftës edhe me Shqipërinë. Bashkëpërkitazi, me DP 441/24-10-1947 u ratifikua Traktati i Paqes së Greqisë edhe me Bullgarinë ndërsa me DP 1138/5/13-10-1949, (neni 2, pika 1/a) “Për pasuritë armike” Gjermania dhe Bullgaria u deklasifikuan si shtete armike si dhe subjektet juridikë të së drejtës publike të këtyre dy shteteve. Kjo bazë juridike u shfrytëzua nga Tirana zyrtare, para dhe gjatë lidhjes së marrëdhënieve gjithashtu si rast i barasvlershëm (Bullgaria ishte fuqi pushtuese e boshtit) duke pretenduar që edhe trajtimi i saj të ishte në kuadër të të njëjtit status. Në verë të vitit 1979 qeveria e Konstantinos Karamanlis bëri mendime të hiqte ligjin e luftës, por këto mendime fillestare dështuan për një varg arsyesh. Me 28-8-1987 me Vendim të Këshillit të Ministrave (VKM) ligji i luftës u shfuqizua nga qeveria e Andreas Papandreou-t.

Cfarë efekte juridike ka ligji i luftës, i cili është ende në fuqi në Greqi?

Nuk jam specialist nga pikëpamja juridike dhe nuk kam njohuri teknike për të dhënë një opinion të saktë për efektet juridike prodhuara nga Ligji i luftës. Që nga koha e lidhjes së marrëdhënieve diplomatike mes dy shteteve deri në momentin e pranishëm, Greqia dhe Shqipëria janë palë të një sërë marrëdhëniesh, konventash, kontratash, marrëveshjesh me kulmim Traktatin e Miqësisë, Bashkëpunimit, Fqinjësisë së Mirë dhe Sigurisë, të nënshkruar më 26-3-1996, që është dokumenti juridik më i rëndësishëm që ekziston mes dy shteteve me afat njëzetvjeçar (ratifikuar reciprokisht nga parlamentet e dy vendeve më 1996 dhe 1998) çka e bën pa efekte juridike ligjin e luftës.

Në nivel ndërkombëtar, Shqipëria dhe Greqia janë shtete anëtarë të NATO-s me detyrime reciproke në fushën ushtarake. Këto do të ishin pa vlerë juridike në kushtet e luftës dhe nuk mund të mendohen ndërtuar në një mjedis armiqësor. Problemi ka dhe një emërues tjetër: mijëra shqiptarë që emigruan në Greqi pas shembjes së sistemit komunist nuk u trajtuan si robër lufte, (sikundër do të pretendonin ata që mendojnë për efekte të prodhuara), së dyti ka mijëra martesa mikse (si mund të konceptoni martesat mes armiqsh), qindra shqiptarë kanë blerë pasuri të paluajtshme, janë pronarë kompanish, trojesh, banesash, ose titullarë llogarish bankare me depozita që arrijnë miliona euro, të cilat nuk trajtohen si pasuri në sekuestro konservative (pra, si pasuri armike) dhe nuk u janë cenuar e as ka gjasa t’u cenohen marrëdhëniet e tyre të pronësisë se askujt nuk i shkon në mendje një gjë e tillë. Askush nuk mendon të aktivizojë dekretet e këtij ligji për të ngritur padi ose për t’u mbrojtur si i paditur. Në qoftë se do të pyesni qytetarët e thjeshtë grekë nëse ekziston një ligj i tillë mes dy vendeve, do të shqyejnë sytë. Pa harruar investimet greke në Shqipëri.

Nëse nuk ka efekte, siç thoni ju, përse Athina nuk e ka shfuqizuar gjithë këto vite dhe pse nuk ka asnjë shenjë të ndërmarrjes së iniciativave për shfuqizmin e këtij ligji?

Shumica dërmuese e shoqërisë civile greke besojnë se pala greke mund dhe duhet të shfuqizojë edhe “de jure” ligjin e luftës si një instrument juridik anakronik, të çaktivizuar tash e shumë vjet, si një atavizëm pa funksion, që nuk ka asnjë gjasë të aktivizohet në të ardhmen. Por në këtë nismë duhet të ndihmojë dhe pala shqiptare, politika dhe propaganda, kryesisht kjo e fundit. Nuk duhet harruar se politikanë grekë me funksione qeveritare kanë deklaruar botërisht dhe pa ekuivoke se “Greqia nuk ka pretendime tokësore ndaj Shqipërisë”.

Presidenti Papulias që vjen sot në Shqipëri, konsiderohet nga media greke si “njeriu i përshtatshëm” që mund “shkrijë akujt” dhe të nxisë miqësinë mes dy vendeve. A mund të dalë ai jashtë “vijave të kuqe” të politikës së jashtme greke? Sipas jush çfarë mund të presim nga kjo vizitë?

Presidenti i sotëm i Republikës së Greqisë Karolos Papulias konsiderohet me të drejtë “arkitekti” i afrimit greko-shqiptar, i lëvduar nga një palë për politikën e tij si Ministër i Jashtëm i qeverive socialiste të PASOK-ut si një alternativë politike e saktë, por i kritikuar nga kundërshtarët e tij politikë, sipas të cilëve, ndërmarrja e hapave të tillë pa asnjë koncesion nga pala shqiptare, është një politikë e nxituar.

Si një politikan nga Epiri, që njihte mirë relacionet mes dy vendeve, Karolos Papulias bëri shumë për shkrirjen e akujve atëherë. Sot ai ka atribute të tjera. Nuk e di se sa e lejojnë këto atribute për të ndërmarrë nisma të tilla kurajoze. Por besoj (ose të paktën uroj) që vizita e tij do të jetë pozitive, gjithsesi. Dhe dua të theksoj se pas vizitës së Venizelosit në Shqipëri, në median shqiptare pati një sërë prononcimesh madje dhe nga politikanë dhe diplomatë me zë, të cilët nxituan ta etiketojnë Greqinë si “rivale” dhe jo partnere, një cilësim që më shumë evokon luftën e ftohtë (ja pra një formë tjetër konservimi i psikozave të vjetëruara) sepse vetë termi “rival” nënkupton ndeshje, dyluftim (përmban fjalën luftë), garim, por edhe konfrontim.

Edhe interpretimi tjetër se Greqia e mban ligjin e luftës “të fshehtë” është një insinuatë që referon ngarkesa negative. Të gjitha këto krijojnë një atmosferë rekurente, riciklojnë ato që ju i quani “ngërçe”, që frenojnë nismat e vërteta për zhvillim të marrëdhënieve. Kjo “politikë e gërr-gërr-eve” konservon stanjacionin, krijon pellgje me ujë të ndenjur, ato që unë mund t‘i quaja “infeksione diplomatike”. Mendoj se këto deklarata nuk ndihmuan afrimin, në qoftë se vërtet Tirana e kërkon një gjë të tillë. Përkundrazi, janë një hap prapa.

Unë besoj se shumica e shoqërisë civile në të dy anët e kufirit nuk do marrëdhënie të mira, as shumë të mira, por marrëdhënie vëllazërore. Ky është dispozitivi i kohës. Se kanë një arsye madhore: Në Greqi jetojnë dhe punojnë tash 20 vjet gati gjysmë milionë emigrantë ekonomikë shqiptarë (ndoshta dhe më shumë), që përfitojnë nga shteti grek i së drejtës dhe me kontribut tejet të vlefshëm për ekonominë kombëtare greke, ndërsa në Shqipëri jeton historikisht një minoritet kompakt grek i cili asnjëherë nuk pengoi zhvillimet historike të shtetit shqiptar. Përkundrazi. Të mos harrojmë se emigracioni përbën një element të rëndësishëm të historisë bashkëkohorë, i domosdoshëm dhe veçanërisht i dëshirueshëm, ndërsa përfitimet nga grupet etnike janë të pakrahasueshme nëse trajtimi i tyre është korrekt. Të dy këto elementë duhet të lënë në hije çdo trashëgimi historike negative dhe të shtyjnë përpara të dy vendet në rrugën e mbrothësisë. Rrugë të mesme s’ka.

Lajme te Ngjashme:

Categories
Tags

Comments are closed.